Polski
Jakie dane energetyczne są przed nami ukrywane?
RDN, taryfy dynamiczne i paywall – czyli o nierównym dostępie do kluczowych danych energetycznych
W zależności od wybranego cyklu, zużycie prądu w naszych gospodarstwach domowych jest rozliczane co miesiąc, dwa, pół roku lub rok. Standardowy schemat działania wygląda tak, że otrzymujemy fakturę, którą opłacamy, wyrównując ewentualną niedopłatę lub dostając zwrot za nadpłatę. Większość z nas nie wnika, skąd się wzięły takie, a nie inne ceny czy ich podwyżki, tylko rutynowo uiszcza płatność. A do ilu danych nie mamy dostępu i czy mogłoby to wpłynąć na wysokość naszych rachunków? Odpowiedź znajdą Państwo poniżej.
RDN jako fundament taryf dynamicznych
RDN, czyli Rynek Dnia Następnego, to funkcjonujący w Polsce od 2000 roku rynek określający ceny energii elektrycznej w naszym kraju. Przez wiele lat nie miał on większego znaczenia dla zwykłego odbiorcy prądu – RDN po prostu regulował ceny, które i tak musieliśmy płacić. Po pojawieniu się instalacji fotowoltaicznych zyskał on zainteresowanie części prosumentów, którzy chcieli monitorować ceny energii – wszak dzięki panelom produkowali jej w skali roku całkiem sporo, co pozwalało na bezgotówkowe rozliczanie nadwyżek w kWh (kilowatogodzinach). System ten nazywał się net-metering i można było do niego przystąpić do końca marca 2022 roku – umożliwiało to odbiór 70-80% oddanego prądu z sieci w ciągu roku. Obecnie nowi prosumenci korzystają z net-billingu, czyli sprzedaży nadwyżek po cenach rynkowych (wirtualny depozyt), co jest zdecydowanie mniej korzystnym rozwiązaniem z perspektywy „szarego Kowalskiego”. Jest to jedna z przyczyn, dla których RDN ma znaczenie dla posiadaczy instalacji fotowoltaicznych.
Rynek Dnia Następnego zyskuje na znaczeniu również z drugiego powodu – jest dziś kluczowym elementem taryf dynamicznych, których oferowanie, zgodnie z unijnymi wymogami transformacji energetycznej, jest obowiązkowe dla sprzedawców energii obsługujących powyżej 200 000 klientów końcowych. O taryfach dynamicznych i korzyściach oraz wyzwaniach płynących z przejścia na nie pisaliśmy już wielokrotnie, dlatego odsyłamy Państwa do artykułów z września 2025 roku czy stycznia br., a w tym miejscu wspomnimy jedynie, że dzięki RDN-owi można przygotować się na ceny w kolejnym dniu – ładując magazyn energii, gdy ceny prądu są niskie i wykorzystując go, gdy są wysokie.
Zgodnie z przepisami Unii Europejskiej wszystkie firmy tzw. „wielkiej piątki”, tj.: PGE, Tauron, Energa, Enea, E.ON/Stoen, posiadają dziś w swojej ofercie taryfy dynamiczne. W dokumentach regulaminowych i cennikach tych dostawców prądu (np. „Regulamin Oferty Dynamiczna Energia” PGE) pojawiają się wzory wyliczania ceny energii, oparte m.in. na CRDN(i) – cenie energii elektrycznej w danej godzinie/kwadransie na RDN czy V(i) – wolumenie zużycia energii w danym interwale czasowym. Upraszczając z języka technicznego na polski – końcowa cena energii dla klienta zależy bezpośrednio od notowań RDN.
Niezrozumiałe dane dla zwykłego użytkownika, w dodatku nie wszystkie dostępne
Jeżeli klient zainteresuje się taryfami dynamicznymi i chce uzyskać więcej informacji, to sprzedawcy odsyłają go do danych publikowanych przez Towarową Giełdę Energii, wskazując że cenę giełdową TGE można sprawdzić na stronie TGE. Brzmi skomplikowanie? I nie ma w tym nic dziwnego, ponieważ już same taryfy dynamiczne są trudne do zrozumienia (ze względu na brak uświadamiania społeczeństwa w tym temacie), a gdy w regulaminach pojawiają się wzory matematyczne, które są często bardziej skomplikowane niż materiał ze szkoły średniej, to zwykły odbiorca energii może poczuć się tak, jakby siedział na tureckim kazaniu. Co więcej, dane z RDN, mimo że prezentowane w formie wykresów i tabel, nie są dostępne w prostych, otwartych formatach (CSV, TXT), które można by bezproblemowo otworzyć na komputerze, laptopie czy telefonie. To wszystko powoduje, że klienci muszą mierzyć się z nierównym dostępem do kluczowych danych, które bezpośrednio wpływają na rachunek końcowego odbiorcy i są podstawą wyliczeń w taryfach dynamicznych, a także decydują o opłacalności autokonsumpcji, magazynowania energii czy zmiany profilu zużycia.
Reasumując, duży sprzedawca energii ma pełen dostęp do danych, zasoby analityczne oraz narzędzia do wizualizacji i interpretacji. Klient końcowy natomiast formalnie ponosi konsekwencje tych danych, ale praktycznie nie ma do nich dostępu.
TGE jak GPW? To tak nie działa
Często pojawiają się argumenty, że Towarowa Giełda Energii jest energetycznym odpowiednikiem Giełdy Papierów Wartościowych. To porównanie jest jednak fundamentalnie błędne, ponieważ GPW służy do inwestowania nadwyżek kapitału, a brak inwestowania nie wpływa na codzienne funkcjonowanie gospodarstwa domowego i przede wszystkim nie każdy obywatel musi być inwestorem. TGE i związany z nią RDN wpływają natomiast bezpośrednio na koszt energii w każdym domu, są podstawą taryf dynamicznych narzucanych przez regulacje UE oraz dotyczą dobra podstawowego, jakim jest energia elektryczna. Odwołując się do przykładów wziętych z życia możemy wskazać na stacje benzynowe. To tak, jakby cena paliwa była ustalana na giełdzie, ale dostęp do jej notowań był płatny – kierowca mógłby wykupić dostęp do tych danych albo tankować przez cały miesiąc „w ciemno”, a o cenach dowiedzieć się dopiero z faktury na koniec miesiąca. Innym przykładem mogą być znaki drogowe, które pokazywałyby pewne ograniczenia, nakazy i zakazy w ruchu, ale informacja o ich znaczeniu była dostępna tylko w płatnym podręczniku – zdecydowanie nie tak powinno to wyglądać.
Co powinno być płatne, a co nie?
Oczywiście, część danych może być płatna, tak jak np. paliwo premium na stacjach wymaga poniesienia dodatkowych kosztów. TGE ma pełne prawo pobierać opłaty za profesjonalne platformy transakcyjne, narzędzia analityczne, dane w czasie rzeczywistym dla uczestników handlu czy usługi dedykowane podmiotom rynkowym. Dostępne bezpłatnie powinny być natomiast dane niezbędne do wyliczenia kosztu energii konsumowanej przez obywatela – w prostych formatach, bez paywalla czy barier wejścia.
W tym miejscu pojawia się pytanie do ustawodawcy – czy transformacja energetyczna ma być realnym procesem angażującym obywateli, czy tylko narracją realizowaną przez duże podmioty rynkowe? Jeżeli każdy ma być uczestnikiem rynku energii, a przy tym świadomym konsumentem i prosumentem, to dostęp do danych nie może kosztować 2500 złotych. Energia na końcu tego łańcucha nie jest dla PGE, Tauronu czy TGE – ona jest dla ludzi.
Taryfa dynamiczna jako narzędzie edukacji, nie chaosu
Taryfy dynamiczne są skomplikowane, ale to właśnie ich sens. Wymagają one odejścia od rutyny i zmiany nawyków, wymagają także nowych kompetencji energetycznych – w myśl zachowania instynktu samozachowawczego. Cena dynamiczna uczy, kiedy konsumować energię (niskie lub ujemne ceny), kiedy ją oszczędzać, a kiedy aktywnie ograniczać zużycie (wysokie ceny). Bez dostępu do tych danych nie ma edukacji i społecznego uświadomienia znaczenia zachodzących zmian. Nie ma również weryfikacji dotychczasowych zachowań, a przez to realnej transformacji energetycznej.
SMEN.pl stawia na synergię
Jako SMEN.pl naszym celem jest nie tylko sprzedaż magazynów energii i akcesoriów do tych urządzeń, ale również doradztwo energetyczne i uświadamianie społeczeństwa w związku z postępującą transformacją energetyczną. SMEN.pl nie wciśnie Ci pudełka z magazynem, byle go sprzedać, SMEN.pl przedstawi Ci konkretną ofertę i dobierze odpowiednie urządzenie do Twoich potrzeb (albo wytłumaczy, dlaczego w Twojej sytuacji magazyn energii nie jest korzystną opcją – jeżeli faktycznie nie będzie).
Proponujemy Państwu kilka rodzajów magazynów energii: domowe, balkonowe/uniwersalne i przenośne oraz akcesoria do tychże urządzeń, w tym nowości od firmy Jackery. Serdecznie zapraszamy do zapoznania się z naszą promocyjną ofertą – znajdą ją Państwo w zakładce „Nasze produkty”.
Zachęcamy do kontaktu z nami za pośrednictwem formularza dostępnego na stronie internetowej lub poprzez maila: zapytania@smen.pl. Pomożemy w doborze magazynu energii i doradzimy, w jaki sposób można go najbardziej efektywnie wykorzystać, żeby zmaksymalizować oszczędności. Postaramy się również wyjaśnić wszelkie wątpliwości w kwestii magazynowania energii, a także pomożemy w optymalizacji zużycia prądu i bezpieczeństwa energetycznego w domu, firmie lub urzędzie.
